Deel dit artikel

het slapende gezin in een voertuig zonder bestuurder is een vertrouwd beeld geworden. de zelfrijdende auto is niet meer uit het nieuws weg te slaan. maar dat wil nog niet zeggen dat die zomaar in ons verkeerssysteem kan worden geïntroduceerd. de ‘driverless car’ is niet alleen een technologische vernieuwing en productinnovatie, hij zal ook heel wat verschuivingen teweegbrengen in sociale relaties. en daar moet goed over worden nagedacht.

De autonome auto.

Kritische kanttekeningen bij een ‘zelfrijdend’ innovatiediscours

Bonno Pel

De zelfrijdende auto of ‘driverless car’ is niet langer sciencefiction. In een artikel in Nature werd de voertuigautomatisering ‘one of the hottest topics in transportation research’ genoemd. Deze opkomende technologie zou dit decennium nog auto’s kunnen ontwikkelen die geen bestuurder meer nodig hebben. Maar voorspellingen over wanneer precies de zelfrijdende auto zijn intrede zal doen, lopen enigszins uiteen. Bestaat er trouwens al een zelfrijdende auto? En wat wordt er precies bedoeld met ‘zelfrijdend’? Wanneer kan men spreken van een ‘intrede’? Over welk innovatieproces gaat het eigenlijk? En is het wel juist om het over een voertuiginnovatie te hebben?

Al deze vragen zijn belangrijk omdat nieuwe technologieën zoals de ‘zelfrijdende auto’, werkelijkheden-in-wording zijn. De taal schiet hierbij nog vaak tekort. We categoriseren die nieuwe werkelijkheden hardnekkig als vastomlijnde objecten, subjecten en eigenschappen, terwijl ze hun inhoud nog aan het krijgen zijn. De performatieve dimensie van de taal speelt bij dergelijke ontwikkelingen een bijzondere rol. Het begrip ‘zelfrijdende auto’ bevond zich aanvankelijk in de categorie van de sciencefiction. Inmiddels verwijst het naar technologische programma’s van Google, naar toekomstige vervoersystemen, en naar een wijze van transport waarop burgers, overheden en bedrijven zouden moeten anticiperen. Er wordt steeds vaker mee geëxperimenteerd en men doet voortdurend ervaring op. De term begint meer en meer te verwijzen naar een realiteit, mensen bereiden zich ook voor op een sociale werkelijkheid waarin er zelfrijdende auto’s zijn, en zo krijgt de term opnieuw meer inhoud. In de innovatiesociologie wordt al langer erkend dat de performatieve, werkelijkheidscheppende werking van categorieën van groot belang is. Het creëren van verwachtingen omtrent een innovatie is cruciaal voor de verwerkelijking ervan: de zelfrijdende auto heeft consumenten, maatschappelijke inbedding en een wetgevingskader nodig om werkelijkheid te kunnen worden.

Het vervolg van deze tekst lees je in de papieren versie van Karakter 58. De volledige bijdrage verschijnt later online.
Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen