Deel dit artikel

tijdens de 26e ‘conférence générale de poids et mesures’ van 13 tot 16 november 2018 zal in versailles een nieuw internationaal eenhedenstelsel – ook gekend als het système International d’unités of si-stelsel – worden aangenomen. jaren van voorbereiding zijn hieraan voorafgegaan en tijdens dit congres zal de laatste materiële referentie van de zeven basiseenheden, het prototype van de kilogram, worden vervangen door een intussen nauwkeurig gekende natuurconstante, namelijk de constante van planck.

De voltooiing van het Internationaal Eenhedenstelsel

Nathal Severijns

Het Système International d’Unités of het SI-stelsel vindt zijn oorsprong in het metrische systeem dat tijdens de Franse Revolutie werd ingesteld. Om volumes, afstanden en gewichten overal op dezelfde manier te kunnen hanteren werden toen drie basiseenheden ingevoerd: de liter, de meter en de kilogram. Voor volume werd de liter gedefinieerd als één duizendste van een kubieke meter. De meter werd gedefinieerd als één tienmiljoenste van de lijn (de meridiaan) die vanaf de Noordpool door Parijs tot aan de evenaar gaat. Hiervoor werd het deel van deze meridiaan tussen Duinkerke (Frankrijk) en Barcelona (Spanje), met behulp van driehoeksmeting, opgemeten door de Franse astronomen Jean Baptiste Delambre en Pierre François André Méchain. Het verschil in breedtegraad tussen de twee steden werd bepaald door nauwkeurig de positie van de sterren op te meten. Tegelijk moest worden rekening gehouden met het gegeven dat de aarde niet perfect bolvormig is. Het hele project duurde in totaal meer dan zes jaar, van 1792 tot 1798. De kilogram, ten slotte, werd gedefinieerd als de hoeveelheid (de massa van) gedistilleerd water in een volume van één liter bij 4 °C. In de Archives de la République in Parijs werden in 1799 twee voorwerpen als referentie gedeponeerd: een platina staaf met een lengte van één meter en een cilinder van platina met een massa van één kilogram. Door die twee referentievoorwerpen te kopiëren kon ervoor worden gezorgd dat een meter, een liter en een kilogram voortaan overal identiek zouden zijn.

Het vervolg van deze tekst lees je in de papieren versie van Karakter 61. De volledige bijdrage verschijnt later online.

Nathal Severijns is verbonden aan de KU Leuven en zijn onderzoek als kernfysicus richt zich op precisiemetingen om de eigenschappen van de fundamentele natuurkrachten te bestuderen.

Met dank aan Griet Ceulemans

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen