Deel dit artikel

niet zelden wordt een duidelijke tegenstelling geponeerd tussen het zogenaamd onvrije oosten en het superieur geachte westen, dat moderner, rationeler en democratischer zou zijn, en meer respect zou hebben voor de scheiding van kerk en staat en de gelijkheid tussen man en vrouw. tegelijk beroepen politici uit onze wijde omtrek zich maar al te graag op de (joods-)christelijke traditie die ten grondslag zou liggen aan de westerse waarden. hoe zijn die ideeën verenigbaar? wat heeft de ‘bevrijding’ van de vrouw te maken met onze religieuze erfenis, of juist met de secularisering van het westen?

History of his-story? Sekse en secularisme op de korrel

Leen Van Molle

Geef toe: de actualiteit is boeiend, soms beangstigend en zeker uitdagend. Op de lijst van pijnpunten staan de klimaatopwarming, Brexit, armoede, rechts populisme, migratie, terrorisme, hoofddoeken en #MeToo. Politici uit Europa en Noord-Amerika werpen zich in dit imbroglio steeds nadrukkelijker op als beschermers van de welvaart en de culturele identiteit van het Westen. Zo poneert het Belgisch ontwerp van nieuwkomersverklaring (2016) dat personen “met een andere culturele achtergrond” de fundamentele vrijheden die de Grondwet oplegt én de mensenrechten moeten respecteren (cf. de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, 1948, en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, 1950). Nieuwkomers moeten de vrijheid van meningsuiting, de godsdienstvrijheid en “de vrijheid van beleving van seksuele geaardheid” eerbiedigen, aldus het ontwerp, dat bovendien benadrukt dat mannen en vrouwen in België dezelfde rechten en plichten hebben.

Het conflict tussen civilisaties dat hierachter schuilgaat, is diep geworteld. De islamofobie die de wereld sinds 9/11 in de ban heeft, scherpt de contrasttekening aan tussen het zogenaamd onvrije Oosten en het moderne, superieur geachte Westen: bakermat van het vrije en rationele denken, de democratie, de scheiding van Kerk en Staat en de gelijkheid tussen man en vrouw. De sprong naar de Verlichting, de Amerikaanse en de Franse Revolutie is dan vlug gemaakt: zij genereerden de volkssoevereiniteit en het secularisme (de Franse laïcité), hebben politiek links in de hand gewerkt en effenden het pad voor gendergelijkheid. Niet toevallig worden twee publicaties uit die revolutionaire periode – de Déclaration des Droits de la Femme (Olympe de Gouges, 1791) en A Vindication of the Rights of Woman (Mary Wollstonecraft, 1792) – steeds weer opgevoerd als exempla van de vrouwelijke bewustwording.

En er is nog meer. Sinds de Koude Oorlog tegen het atheïstische communisme en de War on Terror tegen Al-Qaeda en IS voegen politici de (joods-)christelijke waarden aan de kwintessens van de westerse identiteit toe. Bush sr. en jr., Trump, Sarkozy, Merkel en anderen legden herhaaldelijk het verband tussen nationale en religieuze identiteit. In een toespraak uit 2007 noemde de Franse president Sarkozy de wortels van Frankrijk “essentiellement chrétiennes”, tot viermaal toe. Herman Van Rompuy, voorzitter van de Europese Raad, roemde de dubbele origine van Europa, namelijk christelijk én verlicht, en diens opvolger Donald Tusk waarschuwde de Hongaarse premier Orbán dat de ‘echte’ christendemocratie niet kan worden losgekoppeld van de liberale democratie. Of dichter bij huis: België heeft recent uit humanitaire overwegingen christelijke Syriërs overgebracht, wat impliceert dat niet-christelijke Syriërs tot een ander denkkader worden gerekend. Kortom, Noord-Amerika en Europa beroepen zich vandaag op hun democratische én christelijke traditie, en op hun respect voor vrouwenrechten. Geen sterker contrast dan dat tussen de schaars geklede, vrijgevochten westerse vrouw die toegang heeft tot anticonceptie, abortus en echtscheiding en de gesluierde en seksueel onderdrukte moslima.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 66. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen