Deel dit artikel

google translate en andere online vertaaltools zijn bijzonder nuttig en haast onmisbaar in onze meertalige, geglobaliseerde samenleving. maar de kwaliteit van een vertaling door een machine is dikwijls ondermaats en doet vaak geen recht aan het origineel. een van de grootste hindernissen daarbij is de ambiguïteit van de taal zelf. computerwetenschappers en linguïsten zijn daarom genoodzaakt om de vertaaltools voortdurend te verfijnen.

Lost in machine translation

Elke Brems

Een van de bekendste dichtregels in de Britse poëzie is deze van Alfred Lord Tennyson: ‘’T is better to have loved and lost than never to have loved at all’. Wanneer je die regel door Google Translate jaagt, krijg je dit: ‘Het is beter om geliefd en verloren te zijn dan nooit helemaal van te hebben gehouden’ (bezocht op 31 januari 2018 – al kan de vertaling intussen al veranderd zijn; machinevertalingen evolueren en verbeteren voortdurend). Het is natuurlijk geen eerlijke strijd: poëzie versus Google Translate, dat spreekt voor zich. Als het adagium van Robert Frost luidt dat ‘poetry is what gets lost in translation’, dan geldt in het kwadraat: ‘poetry is what gets lost in machine translation’. Maar er is meer aan de hand dan het verlies van het poëtische: we zien hier een goed voorbeeld van een van de grootste hindernissen voor machinevertaling: de ambiguïteit van taal. ‘To have loved’ wordt hier vertaald als ‘geliefd te zijn’, maar in feite staat er in het Engels het omgekeerde: ‘liefgehad te hebben’. Het systeem heeft uit beide mogelijkheden de verkeerde gekozen. Een bekend voorbeeld in de literatuur over ambiguïteit en machinevertaling is de zin ‘the chicken is ready to eat’: vooral voor de kip in kwestie is het belangrijk dat ze weet of ze gaat eten of gegeten worden. Vaak is uiteraard de context de manier bij uitstek om taaluitingen van hun dubbelzinnigheid te ontdoen. Maar die is er lang niet altijd wanneer je bijvoorbeeld Google Translate gebruikt. Zelf zocht ik eens het Engelse woord voor ‘tochtrol’ (een rol die je tegen de deur legt om de tocht tegen te houden) en ik kreeg een ‘nevertheless troll’ (een trol tegen wil en dank zeg maar). De computer wist niet dat ik mijn zoekopdracht niet deed in de context van een fascinatie voor kabouters maar in de context van een te brede spleet onder de voordeur.

Het vervolg van deze tekst lees je in de papieren versie van Karakter 62. De volledige versie verschijnt later online.
Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen