Deel dit artikel

de wereldwijde vluchtelingensituatie van de laatste jaren wordt weleens omschreven als ‘ongekend’ of ‘de grootste humanitaire crisis ooit’. dat is moeilijk hard te maken: de geschiedenis kent veel grotere en complexere vluchtelingenbewegingen, alleen bestaat daar zelden cijfermateriaal voor, of valt het beschikbare materiaal moeilijk te vergelijken met het huidige. veel hangt af van op welke basis het label van vluchteling wordt toegekend en van het belang van mensenrechten in dat verhaal.

Medelijdenmoeheid

Op zoek naar solidariteit met mensen op de vlucht

Sara Cosemans

In de lente van 2016, enkele maanden na de uitbraak van het conflict in Syrië, lanceerde het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen (HCV) van de Verenigde Naties een webpagina met cijfermateriaal over de wereldwijde vluchtelingensituatie. ‘Ongekend’ noemde het die, ‘de grootste aantallen ontheemden sinds het begin van de metingen’. Eind mei 2020 verdween het woordje ‘ongekend’ geruisloos van de website. Waarom werd de website aangepast? Het lijkt een reactie op de kritiek van een groeiend aantal academici, met misschien als meest prominente stem de eigen adviseur van het HCV, Jeff Crisp, die zich verzetten tegen het beeld van grote massa’s hulpeloze vluchtelingen tijdens ‘de grootste humanitaire crisis ooit’. Crisp en anderen wezen erop dat we eigenlijk voor geen enkele periode in het verleden vergelijkbaar cijfermateriaal hebben. Wie de geschiedenis van vluchtelingen een beetje bestudeert, weet overigens dat de claim zelfs niet opgaat als je haar plaatst tegenover het historische cijfermateriaal dat wel beschikbaar is. In de late jaren 1940, in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog, de splitsing van Brits-Indië en de Palestijnse vlucht na de oprichting van de staat Israël, waren er bijvoorbeeld heel wat meer vluchtelingen dan vandaag, alleen werden die toen niet op dezelfde manieren geteld omdat ze bijvoorbeeld niet allemaal onder het mandaat van het HCV vielen.

Waarnemers stellen vast dat het niet zozeer gaat om een uitzonderlijk grote vluchtelingencrisis, maar wel om een politieke crisis die het zoeken naar positieve uitkomsten voor mensen op de vlucht in de weg staat. De focus op aantallen geeft verkeerdelijk de indruk dat de groep vluchtelingen enkel kan groeien, terwijl een correct opvangbeleid wel degelijk kan zorgen voor een reductie van de cijfers. ‘Vluchteling’ is immers een juridisch label, dat voor de betrokken personen van voorbijgaande aard zou moeten zijn. Het is immers de bedoeling dat het vluchtelingenstatuut wordt opgeheven eens er een ‘duurzame oplossing’ is gevonden – concreet, wanneer mensen kunnen terugkeren naar huis of de nationaliteit en bescherming van een ander land verkrijgen, via lokale integratie (al dan niet na een asielprocedure) of hervestiging in zogenaamde ‘derde landen’ (staten die zich actief openstellen voor vluchtelingenopvang). De vluchtelingencrisis die sinds 2015 ontstond na de uitbraak van de oorlog in Syrië (en waarvan de foto van de kleine Alan Kurdi, dood aangespoeld op een strand van de Middellandse Zee, het krachtige symbool werd) is de harde realiteit voor de vele mensen op de vlucht. Het is echter geen onoplosbaar probleem voor de landen die geconfronteerd worden met vluchtelingen aan hun grenzen. Het is zeker geen ‘ongekende crisis’, vergeleken met veel grotere en complexere vluchtelingen­bewegingen in de geschiedenis.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 71. De volledige tekst verschijnt later online.
Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen