Deel dit artikel

historische films, series en romans maken wel gebruik van het werk van professionele historici voor hun verhalen, maar de betrokkenheid van die laatsten blijft vaak erg beperkt. voor onzekerheid, bronvermeldingen en voetnoten is er weinig ruimte. ondanks de vaak esthetische focus van historische fictie kan het genre echter ook informatief en maatschappelijk relevant zijn. desondanks maken weinig geschiedkundigen een uitstapje naar een vorm die voor het brede publiek aantrekkelijker is dan het academische werk, al lijkt het gebied van de literaire non-fictie veelbelovend.

Lering en vermaak

Over nut en nadeel van historische fictie voor het leven

Tom Verschaffel

Iedereen heeft beelden en voorstellingen van het verleden, hoe beperkt, eenzijdig of onbewust die ook mogen zijn. De meeste mensen lezen geen geschiedenisboeken, maar ontlenen hun historische opvattingen aan vage herinneringen aan wat ze vroeger op school hebben geleerd, uitspraken van politici en andere publieke figuren, en wat rondzingt op de sociale media. Bij een meer directe en doelbewuste confrontatie met het verleden gaat het veelal om historische films en televisieseries, of historische romans – met andere woorden, om historische fictie.

Historici hebben een ambivalente en niet zelden veeleer negatieve houding ten aanzien van historische fictie. Toegegeven, het kan een manier zijn om belangstelling voor het verleden te wekken, en om historische kennis ruimer te verspreiden, maar het is dan toch vooral jammer dat zoveel mensen daarvoor geen beroep doen op ‘echte’ geschiedenisboeken. Het wringt dat de kijkcijfers van films en series en het aantal lezers van (sommige) romans een veelvoud zijn van het publiek dat historici, zelfs de meest succesvolle en vertaalde onder hen, met hun eigen werk kunnen bereiken. Bovendien heeft historische fictie een grotere impact op de geschiedvisie van het brede publiek. De hardnekkigheid waarmee historische mythes blijven doorleven, ook als ze door de wetenschappelijke consensus al lang zijn achterhaald, illustreert dit.

Daarmee is niet gezegd dat professionele historici geen enkele invloed zouden hebben op de populaire beeldvorming. Hun werk wordt in de regel wel (on)rechtstreeks gebruikt door scenaristen en romanschrijvers. Ook zij kunnen zich immers niet veroorloven een versie van het verleden te presenteren die niet – minstens tot op zekere hoogte – beantwoordt aan de actuele stand van het onderzoek. Maar ook dan hebben historici het onbevredigende gevoel dat ze geen controle hebben op het beperkte en eenzijdige gebruik dat van hun onderzoek wordt gemaakt. Als ze al rechtstreeks bij films of series betrokken worden, dan blijft hun rol er zo goed als altijd toe beperkt de filmmakers te behoeden voor (kleine) feitelijke fouten, te controleren of er geen anachronismen zitten in kledij, decors en dialogen.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 71. De volledige tekst verschijnt later online.
Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen