Deel dit artikel

de nieuwe centraal- en oost-europese democratieën, ontstaan na de val van het communisme en aanvankelijk alom geprezen, hebben zich ontpopt tot autoritaire, illiberale regimes. nu een aantal van die landen lid zijn geworden van de europese unie, vallen ze de verworvenheden en idealen van die unie van binnenuit aan. in plaats van leergierige toetreders blijken ze onwillige dwarsliggers. ook elders ter wereld is duidelijk niet iedereen ervan overtuigd dat er naast de liberale democratie geen andere politiek-ideologische weg meer mogelijk is.

Falend licht: waarom het Westen het gevecht voor de democratie dreigt te verliezen

Katlijn Malfliet

Hoe is het zover kunnen komen? Met ongeloof en afgrijzen ontdekte het liberale Westen rond 2015 dat de eens zo gevierde nieuwe democratieën in het postcommunistische Centraal- en Oost-Europa zich hadden getransformeerd tot autoritaire, illiberale politieke regimes. Als in Kafka’s Metamorfosen werd stilaan duidelijk hoe de bevrijde bekeerlingen, na hun ‘terugkeer’ naar Europa, zich hadden verpopt tot gigantische democratieverslindende insecten, die de Europese akker verwoestten. Dat horrorbeeld gebruiken Ivan Krastev en Stephen Holmes, de auteurs van het fascinerende boek The Light that Failed. Why the West is Losing the Fight for Democracy, niet onterecht. Sluipenderwijs en onttrokken aan het oog van hun verwaande westerse leermeesters ontwikkelden zich achter een façade van democratisering ronduit illiberale regimes. Illiberaal, omdat deze schijndemocratieën aan hun politieke elites de vrije hand lieten om een onderhuidse machtsstructuur te cultiveren, waar de vrije media, het middenveld en onafhankelijke rechtbanken uiteindelijk van geen tel meer bleken, tenzij als willoze instrumenten in de handen van een perfide en cynische overheid. Viktor Orbán en Jarosław Kaczyński werden boegbeelden van dit onverkwikkelijke gebeuren.

Nu ze lid zijn geworden van de Europese Unie richten de Trojaanse paarden uit Midden- en Oost-Europa hun pijlen op de democratie zelf, op datgene wat Europa in de naoorlogse jaren heeft verbonden en grootgemaakt. Tegelijkertijd kreeg dat ‘Europa’ het moeilijk op vele fronten. De normen en waarden waarnaar deze unieke supranationale structuur beweerde te leven in de loop van een succesvol economisch integratieproces bleken het te moeten afleggen tegen de realiteit van een grenzen sluitend immigratiebeleid en een als strategisch doelmatig voorgestelde energiepolitiek (de gaspijplijn Nord Stream 2 verdedigt Duitsland bijvoorbeeld als een noodzakelijk antwoord op het toekomstige energietekort in Europa). Het licht doofde uiteindelijk langzaam uit voor de schone gedachte van de westerse liberale democratie.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 77. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen