Deel dit artikel

we verwachten van onszelf en van anderen geen absolute waarheid: mensen doen zich anders voor dan ze zijn, nemen hun wensen voor werkelijkheid en laten zich leiden door religieuze en culturele verhalen die niet letterlijk waar zijn. in het internettijdperk zorgt die ambigue verhouding met de waarheid weliswaar voor problemen. halve en hele leugens verspreiden zich razendsnel en zijn heel moeilijk uit te roeien. volgens john stuart mill zou een ‘vrije markt van ideeën’ de beste garantie bieden voor het doen bovendrijven van de waarheid, maar is dat nog wel zo als ongebreidelde vrije meningsuiting leidt tot manipulatie en geweld?

Vrije meningsuiting in tijden van fake news

Antoon Vandevelde

De klassieke Griekse filosofen wisten het al: het verlangen naar waarheid, goedheid en schoonheid zit diep in de menselijke ziel ingebakken, maar het wordt ook voortdurend geperverteerd door sofisterij. We weten dat er gepatenteerde leugenaars zijn, maar toch gaan we er meestal van uit dat de mensen met wie we praten oprecht zijn. Tegelijk weten we dat zelfs waarheidlievende mensen zich graag wat mooier voordoen dan ze zijn, dat ze vaak niet kunnen weerstaan aan de neiging om op te scheppen, dat ze hun wensen voor werkelijkheid nemen en dat ze zich niet alleen door de zucht naar waarheid laten leiden maar ook door hun belangen. Daar komt nog bij dat we ons in de wereld oriënteren met behulp van verhalen uit religieuze en culturele tradities die niet letterlijk waar zijn, maar die wel gemeenschap stichten. In ons dagelijkse leven hebben we leren leven met deze complexiteit.

In de hedendaagse informatiemaatschappij, in het tijdperk van internet, stelt deze ambiguïteit in de verhouding met waarheid echter nieuwe en onvermoede problemen. Nooit tevoren was de toegang tot informatie zo makkelijk, maar de kanalen waarlangs we kennis verwerven blijken nu ook krachtige vehikels van manipulatie en van fake news te zijn geworden. Dat buitenlandse inlichtingendiensten de uitkomst van de Amerikaanse presidentsverkiezingen bepalen, zoals wellicht het geval is geweest in 2016, dat een verkozen president van de VS grossiert in de meest onbeschaamde leugens en dat zo velen hem daarin volgen, dat die president het waarheidsstreven nog verder perverteert door zelf al wie het niet met hem eens is te beschuldigen van het verspreiden van fake news, tot voor kort waren dit scenario’s die alleen schrijvers van sciencefiction konden verzinnen.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 77. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen