Deel dit artikel

over de iustum pretium of rechtvaardige prijs van allerhande producten wordt al eeuwen gediscussieerd. sinds de industriële revolutie en de opkomst van het kapitalisme lijkt de consensus te zijn dat een prijs moet afhangen van de interactie tussen vraag en aanbod en dus van wat de gebruiker bereid is te betalen. waar het over de ontwikkeling van geneesmiddelen gaat, is dat echter niet zo vanzelfsprekend. nieuwe medicijnen zijn zo duur dat ons gezondheidszorgsysteem steeds minder betaalbaar wordt. patiënten en ziekteverzekeringen hebben niet altijd een goed zicht op alle factoren die meespelen. bovendien hebben alle mogelijke manieren om eerlijke vergoedingen te bepalen ook ernstige tekortkomingen.

Wat is een billijke prijs voor een nieuw geneesmiddel?

Jeroen Luyten

De vraag wat een ‘rechtvaardige prijs’ juist is, is duizenden jaren oud. Aristoteles heeft zich in de vierde eeuw v. Chr. over dit probleem gebogen, Thomas van Aquino in de middeleeuwen en buiten hen nog vele andere onsterfelijke denkers. Wat hun antwoorden gemeenschappelijk hebben, is de overtuiging dat er ethische grenzen zijn aan hoeveel een producent mag vragen voor zijn of haar product. Een billijke prijs moet volgens Aquino bijvoorbeeld in verhouding staan tot de productiekost en mag niet zomaar verhoogd worden wanneer de vraag plots stijgt door veranderde omstandigheden. Dergelijke visies op de iustum pretium (de ‘rechtvaardige prijs’) waren lang dominant, maar in de 17de-18de eeuw begonnen ze aan kracht te verliezen. Onder invloed van de industriële revolutie, het beginnende kapitalisme en de liberale inzichten van vroege economisten zoals Adam Smith en David Ricardo werden ‘vrije’ prijzen minder en minder als moreel verwerpelijk beschouwd. Volgens deze nieuwe lichting moet een prijs vooral het resultaat zijn van de interactie tussen vraag en aanbod op ‘de markt’, en dus van wat mensen bereid zijn te betalen.

Deze historische discussie over de billijkheid van prijzen is uiteraard nog steeds relevant voor vele domeinen van het economische leven. Maar als er één domein is waar ze echt opnieuw springlevend is geworden, dan is het wel het domein van de geneesmiddelen. Nieuwe geneesmiddelen zijn zo ontzettend duur dat ze de betaalbaarheid van ons gezondheidszorgsysteem ernstig onder druk zetten. In 2019 spendeerde de Belgische ziekteverzekering bijna 5 miljard euro aan geneesmiddelen. Dit cijfer is al jaren aan het stijgen en de tendens gaat zich bij ongewijzigd beleid doorzetten. De voornaamste oorzaak is de astronomische prijs van nieuwe medicijnen. Enkele voorbeelden. Een behandeling met het kankergeneesmiddel Nivolumab® kost per patiënt een 38 000 euro. Zolgensma®, het nieuwe medicijn voor de zeldzame spierziekte spinale musculaire atrofie, is het duurste medicijn ter wereld en kost zo’n 1,9 miljoen euro per patiënt. Patiënten hebben een alternatief: Spinraza®, wat zo’n 88 000 euro per injectie kost, en patiënten hebben meerdere injecties per jaar nodig, levenslang. Sovaldi®, een antiviraal middel dat spectaculair doeltreffend werkt in de behandeling van hepatitis-C-patiënten, kost ongeveer 24 000 euro per behandeling. Er komen binnenkort ‘gentherapieën’ op de markt die beloven om ziekten zoals hemofilie te genezen door in te grijpen op het genetische materiaal in onze cellen, maar ze kunnen tot een miljoen euro per patiënt kosten. De ziekteverzekering staat voor een ongeziene uitdaging om deze soms fantastische medisch-technologische innovaties betaalbaar te maken voor de hele bevolking, en niet enkel voor de ‘happy few’. De ouders van Pia, een baby die aan spinale musculaire atrofie lijdt, slaagden er, in afwachting van een mogelijke terugbetaling door het RIZIV, in om de benodigde 1,9 miljoen euro voor Zolgensma bijeen te sprokkelen via een ongeziene benefietactie op sociale media. Maar het is een nachtmerrie te moeten bedenken dat dergelijke media-acties in de toekomst de standaard worden.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 73. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen