Deel dit artikel

ieder mens liegt af en toe, uit beleefdheid, gemakzucht, hypocrisie of gewoon omdat het kan. vaak nemen we onze eigen leugens, over onszelf of over anderen, ook voor waar aan. aan het hoofd van heel wat naties zijn tegenwoordig figuren te vinden die dat systematisch doen en die je ‘bare-faced liars’ zou kunnen noemen. om te begrijpen hoe narcisten en dwangmatige leugenaars aan de macht komen en blijven, moeten we meer inzicht krijgen in hoe veel ‘gewone mensen’ het leven in de moderne samenleving ervaren. zo heeft iedereen een eigen werkelijkheid, die in meer of mindere mate aansluit bij algemeen geaccepteerde normen, waarden en waarheden.

Werkelijkheid, wat is dat nou helemaal?

Hoe onze waarneming objectiviteit in de weg staat

Cees van Leeuwen 

‘Reality exists in the human mind, and nowhere else.’

George Orwell, 1984

Alternatieve feiten. Zo betitelt presidentieel adviseur Kellyanne Conway twee dagen na afloop de zwaar overdreven schattingen van de opkomst bij de inauguratie van Donald Trump. Geen poging tot politieke satire à la Samantha Bee (te vinden op YouTube), maar een tot eufemisme verwrongen ironie, waarmee Conway onbedoeld Trumps politieke machine een verbale lachspiegel voorhoudt. In dit soort ironie ligt altijd een dreiging vervat. De lachspiegel zou dan ook versplinteren tot een kakistoscoop van tienduizenden alternatieve feiten, waarin extreemrechtse terroristen werden opgevoerd als brave jongens, een pandemie als een griepje, en de uiteindelijke verkiezingsnederlaag als fraude. De aanhoudende aanslagen op de waarheid vormden een in het oog springend kenmerk van vier presidentiële jaren die de Amerikaanse samenleving in haar voegen hebben doen kraken.

In het Wilde Westen, zo weten we uit Lucky Luke, worden alternatievefeiters doorgaans met pek en veren buitengesmeten. Maar Trump en de zijnen werden in de duurste saloon van Washington onthaald. Ook elders ter wereld diende zich een stoet vreemde gasten aan, waar we nog lang niet van af zijn: Bolsonaro, Duda, Erdogan, Johnson, Modi, Orbán, Putin. Zoals Ted Hastings onlangs opmerkte in Line of Duty, ‘We now live in a world where bare-faced liars can rise to the very top of society’.

In de woorden van Dostojevski: ‘Wie liegt tegen zichzelf en zijn eigen leugens gelooft kan geen waarheid meer onderscheiden, en zal het respect verliezen voor zichzelf en anderen’. Een bare-faced liar (BFL) aan de top zal niet aarzelen om individuen, of hele bevolkingsgroepen, op te offeren in het belang van zijn leugen, zoals we in de 20ste eeuw, aan de hand van nazisme en fascisme, stalinisme en maoisme, uitvoerig hebben kunnen zien.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 74. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen