Deel dit artikel

na meer dan twee millennia lijkt de globale heerschappij van een beperkt aantal religies – christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme – aan haar einde te komen. hoewel naar schatting driekwart van de wereldbevolking bij een van deze grote vier aangesloten is, is het zo goed als afgelopen met het ‘tijdperk van de wereldreligies’. dat betekent niet dat ze gaan verdwijnen, wel dat ze een heel andere, minder dominerende rol gaan spelen in het dagelijkse en maatschappelijke leven, en dat zeker niet alleen in het westen.

De grote transformatie van de katholieke kerk

Staf Hellemans

Religie in het algemeen en de katholieke kerk in het bijzonder ondergaan in onze tijd een zodanig grote en diepgaande transformatie dat we een nieuw tijdperk van de religiegeschiedenis binnentreden. Religiehistorici onderscheiden in de lange geschiedenis van religie sinds het ontstaan van de mensheid maar enkele grote tijdperken. Robert Bellah behandelt er in zijn laatste boek Religion in Human Evolution uit 2011 drie: animistische religies in tribale samenlevingen, archaïsche religies in de vroege agrarische civilisaties zoals het oude Egypte en Griekenland en de axiale religies en levensbeschouwingen sinds het eerste millennium vóór Christus. Stellen dat we in onze tijd het begin beleven van de overgang naar een nieuw tijdperk is dus een wat roekeloze bewering, maar de feiten – zo zal ik proberen aan te tonen – wijzen toch in die richting.

De hoofdthese, de grote transformatie van religie, kan men opdelen in enkele grote stellingen. De eerste these stelt dat we vandaag ‘het einde van het tijdperk van de wereldreligies’ meemaken, of het einde van het derde tijdperk van Bellah. Daarmee bedoel ik het einde van meer dan tweeduizend jaar geschiedenis waarin enkele grote religies – christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme – de maatschappij domineerden. De tweede these luidt dat secularisatie een onderdeel is van het einde van dit tijdperk. Secularisatie beschrijft immers de terugval van de impact van die grote religies op mens en samenleving. De derde these gaat over wat er in de plaats komt van het tijdperk van de wereldreligies, namelijk een divers, uiteenrafelend en turbulent religieus veld dat bovendien inkrimpt ten voordele van activiteiten met een quasi-religieuze uitstraling in domeinen zoals ontspanning, kunst en gezondheidszorg.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 68. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen