Deel dit artikel

tweehonderd jaar geleden kreeg de historische taalkunde voor het eerst de wetten in het vizier die haar als wetenschappelijke discipline vorm zouden geven. toen formuleerde jacob grimm de wet die later naar hem genoemd zou worden, en die een reeks systematische klankovereenkomsten beschrijft tussen de germaanse talen en een grotere groep indo-europese talen. maar waar staan we nu, twee eeuwen later? de zoektocht naar de wetten van taalverandering is er een van hoop, wanhoop… en nieuwe hoop.

De wetten van taalverandering

Hendrik De Smet

Er bestaan tal van manieren om even tot bezinning te komen. Sommige daarvan zijn duur (een reis naar Tibet), andere onaangenaam (een nacht in de cel), nog andere vermoeiend (de marathon). Noch duur, noch onaangenaam, noch vermoeiend echter is het vieren van jubilea. Wil nu het gelukkige toeval dat mijn eigen discipline, de historische taalkunde, net een groot jubileum te vieren heeft.

In 1822, tweehonderd jaar geleden dus, formuleerde Jacob Grimm de later naar hem genoemde Wet van Grimm. De eerlijkheid gebiedt ons te vermelden dat het principe van de wet eigenlijk al een paar keer vóór 1822 werd beschreven, onder andere in 1818 door de Deense taalkundige Rasmus Rask, en in 1819 een eerste keer door Grimm zelf. Maar laat dat het feest niet bederven. 1822 markeert wel degelijk een doorbraak voor de historische taalkunde, omdat pas toen ook het volle belang van de wet duidelijk werd.

De Wet van Grimm beschrijft een reeks systematische klankcorrespondenties tussen enerzijds de Germaanse talen (zoals het Duits, Engels, Nederlands, Zweeds, enz.) en anderzijds een grotere en verscheidenere groep Indo-Europese talen (zoals het Grieks, Iers, Latijn, Russisch, enz.). Dat verschillende talen soms gelijkaardige woorden hebben om verwante betekenissen uit te drukken, dat is snel duidelijk. Wie bijvoorbeeld het Nederlands en het Latijn vergelijkt merkt al snel paren op als vader en pater, nacht en nox of meer en mare (‘zee’). Ook begin 19de eeuw was zoveel al duidelijk – duidelijk genoeg alvast om het idee van een Indo-Europese talenfamilie ingang te laten vinden. Grimm ging echter drie grote stappen verder.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 79. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen