Deel dit artikel

in onze cultuur en filosofie overheerst de gedachte dat boos zijn in het beste geval nergens goed voor is en in het slechtste geval zelfs contraproductief. vanuit christelijk oogpunt is woede een negatieve, destructieve emotie. denkers als aristoteles vonden boosheid dan weer gerechtvaardigd, maar enkel als die onder controle bleef van de rede – met andere woorden: als ze geuit werd door machtige, vrije mannen, vooral niet door onderdrukte groepen als slaven en vrouwen. een aantal hedendaagse auteurs stelt dat we het ook nu nog moeilijk vinden om de woede van gemarginaliseerde mensen ernstig te nemen, ook wanneer die eigenlijk gepast is.

Ik ben boos dus ik ben. Over woede in de hedendaagse filosofie

Benjamin De Mesel

Uit de woede van Achilles kwam voor de Grieken grote ellende voort. Zo opent de Ilias, zo begint de westerse literatuur. De gedachte dat boos zijn nergens goed voor is, is prominent aanwezig in onze cultuur en filosofie. (Woede wordt vaak gewoon als een meer intense vorm van boosheid gezien, zodat het verschil tussen beide louter kwantitatief is. De termen worden in het filosofische debat door elkaar gebruikt, wat ik hier ook zal doen.) De stoïcijnen pleitten voor koelbloedigheid, voor rede zonder emotie. Vanuit christelijk perspectief zijn emoties in het algemeen geen probleem, maar woede meestal wel. Woede is een negatieve, destructieve emotie die we zouden moeten vervangen door positieve emoties als liefde, vergevingsgezindheid, zachtmoedigheid en generositeit. Wees niet boos op uw vijand, maar vergeef en heb hem lief.

Aristoteles schetst een ander beeld. Wie geminacht of gekleineerd wordt, aangetast in zijn eer, kan dat niet slaafs laten gebeuren en moet soms woedend reageren. Boos zijn mag, maar alleen als je je woede min of meer onder controle van de rede kan houden. Daarom is ze gereserveerd voor machtige, vrije en wijze mannen, mensen die weten wat ze doen. Niet voor slaven en vrouwen dus: hun woede is altijd irrationeel.

Ook nu nog hebben we moeite om de woede ernstig te nemen van vrouwen (‘doe niet hysterisch’) en mensen die onderdrukt worden, hoewel die best gepast of productief kan zijn. Dat beweren onder meer Amia Srinivasan en Myisha Cherry. Zij verzetten zich tegen filosofen als Martha Nussbaum die een versie van de stoïcijns-christelijke lijn contra woede verdedigen. Woede is hot in de hedendaagse filosofie, met een prokamp dat de laatste jaren steeds dominanter wordt.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 79. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen