Deel dit artikel

in de westerse wereld wordt vaak aangenomen dat de geschiedenis van werk een rechtlijnige evolutie heeft gekend van primitieve samenlevingsvormen, zoals de slavenmaatschappijen uit de oudheid en de latere feodale samenlevingen, naar een veel geavanceerder geglobaliseerd systeem. dat is echter een te eurocentrische opvatting. nog voor onze jaartelling waren er markteconomieën in sterk verstedelijkte staten en ging hun opkomst en neergang gepaard met enorme verschuivingen in de arbeidsvoorwaarden. bovenop de vraag hoe werk door de eeuwen en millennia heen geëvolueerd is, komt ook nog de vraag wat we precies onder het begrip ‘werk’ moeten verstaan, vroeger, nu én in de toekomst.

Een wereldgeschiedenis van de menselijke arbeid, van de prehistorie tot de dag van morgen

Joost Luyckx en Marijke Verbruggen

Werk heeft een centrale plaats in bijna ieder mensenleven, in die mate zelfs dat sommigen betreuren dat we vandaag veeleer lijken te leven om te werken in plaats van te werken om te leven. Het hoeft dus geenszins te verbazen dat werk als maatschappelijke structuur of institutie door academici uit uiteenlopende disciplines wordt bestudeerd. Met Jan Lucassens The Story of Work. A New History of Humankind verscheen in 2021 voor het eerst een lijvige wereldgeschiedenis van de menselijke arbeid, met een indrukwekkende synthese van inzichten uit de geschiedwetenschap, archeologie, antropologie, paleogenetica en primatologie. Lucassen, emeritus hoogleraar internationale en vergelijkende sociale geschiedenis aan de Vrije Universiteit Amsterdam en al decennia een wereldvermaarde autoriteit in arbeidsgeschiedenis, keert hiervoor ruim 700 000 jaar terug in de tijd en neemt de lezer mee van bij de jagers-verzamelaars van de vroege prehistorie tot bij de hedendaagse kantoorwerker.

Een wijdverspreide assumptie is dat de fundamentele veranderingen in de geschiedenis van werk hebben plaatsgevonden door een rechtlijnige evolutie van primitieve samenlevingsvormen zoals de slavenmaatschappijen uit de oudheid en de feodale samenlevingen uit de middeleeuwen naar een veel geavanceerdere geglobaliseerde samenleving met markten voor arbeid, goederen en kapitaal. Lucassen doorprikt in zijn werk bewust deze al te eurocentrische opvatting en toont aan dat de mondiale geschiedenis van werk minder rechtlijnig is verlopen dan gewoonlijk wordt aangenomen. Markteconomieën in sterk verstedelijkte staten blijken in de voorbije 2 500 jaar immers niet één keer, maar meerdere keren en in verschillende regio’s te zijn opgekomen (nog voor het begin van onze jaartelling in Griekenland, Rome, India en China) en zijn opvallend genoeg vaak ook weer verdwenen. Telkens had hun opkomst (en neergang) radicale verschuivingen in de arbeidsverhoudingen tot gevolg, met bijvoorbeeld veel meer ruimte voor (of het nagenoeg verdwijnen van) het ontstaan van arbeidsmarkten met vrije loonarbeid en zelfstandige arbeid.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 79. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen