Deel dit artikel

bij de herdenking van de eerste wereldoorlog enkele jaren terug is gebleken hoe anders we naar die oorlog zijn gaan kijken. het gaat niet meer alleen om het politiek-militaire: ook de impact van de oorlog op het alledaagse leven van de gewone burger krijgt nu meer aandacht. daarnaast is men zich er ook in belgië steeds meer van bewust dat de eerste wereldoorlog zich niet uitsluitend afspeelde aan het ijzerfront, maar wel op meerdere strijdtonelen in en zelfs buiten europa. ook in de buiten-europese kolonies, vaak islamitische gebieden, werden soldaten en burgers namelijk bij het conflict betrokken. toch wordt ook dit ruimere verhaal nog steeds vooral vanuit europees perspectief verteld.

De geest van Oppenheim en Lawrence

De Eerste Wereldoorlog vanuit het perspectief van de islamwereld

Marnix Beyen

Het is alweer drie jaar geleden dat de herdenkingsgolf met betrekking tot de Eerste Wereldoorlog over België heen rolde. Vier jaar lang werd onze historische verbeelding bijna voltijds in beslag genomen door het internationale conflict dat België tot één van zijn broeihaarden had uitgekozen. Daarin speelden zowel academische als niet-academische beeldvormers een grote rol, en deed zich tussen hen niet zelden een vruchtbare kruisbestuiving voor. Intussen lijken andere episodes uit het verleden – vooral de Tweede Wereldoorlog en de (de)kolonisatie – de aandacht weer meer naar zich toegetrokken te hebben. Toch is het goed even terug te kijken en ons de vraag te stellen wat al dat herdenken heeft opgeleverd. Kijken we in België sinds 2014-2018 op een andere manier naar 1914-1918 dan tevoren?

Het antwoord op die vraag is allesbehalve vanzelfsprekend, maar enkele dingen vallen wel op. Ten eerste heeft de impact van de oorlog op het alledaagse leven van ‘gewone burgers’ meer aandacht gekregen dan de politiek-militaire gebeurtenissen. Ten tweede is het internationale en zelfs transcontinentale karakter van de oorlog meer dan ooit op de voorgrond gekomen. De tijd waarin men in België bij het horen van de term ‘Eerste Wereldoorlog’ in de eerste plaats aan het IJzerfront of aan de verwoesting van Leuven en de andere ‘martelaarssteden’ dacht, lijkt voltooid verleden tijd. Dat er in Europa meerdere strijdtonelen waren, behoort intussen tot de gangbare kennis, en begrippen als Gallipoli of het Isonzo-front klinken velen niet langer onbekend in de oren. Bovendien is veel aandacht uitgegaan naar zowel de soldaten uit de buiten-Europese kolonies die op de Europese slagvelden kwamen vechten als de strijd die werd geleverd in de kolonies zelf. De postkoloniale wending die zich in zoveel domeinen van de historiografie heeft voorgedaan, liet ook de geschiedschrijving en beeldvorming over de Eerste Wereldoorlog niet onberoerd.

Toch wordt ook dit veel ruimere verhaal vooral vanuit het perspectief van Europa verteld. De niet-Europese troepen worden vaak kortweg ‘koloniale troepen’ genoemd en pas in tweede instantie onderverdeeld naar regio van afkomst en/of religie. De langetermijngevolgen van hun betrokkenheid bij de Eerste Wereldoorlog worden doorgaans gesitueerd in het tanen van hun koloniale loyaliteit en de ontwikkeling van nationalistische sentimenten. Verhalen die de oorlog vanuit niet-westerse identificaties beschrijven, hebben tot hiertoe veel minder hun weg gevonden naar de in België gangbare beeldvorming over de Eerste Wereldoorlog. Deze identificaties doorkruisten vaak zowel de tegenstelling tussen de Triple Alliance (de ‘Centralen’) en de Entente Cordiale (de ‘Geallieerden’) als die tussen de koloniserende en de gekoloniseerde wereld, maar ondervonden onherroepelijk wel een diepe impact van deze twee tegenstellingen.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 74. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen