Deel dit artikel

mensen lezen graag biografieën van bekende figuren omdat ze meer te weten willen komen over de persoon achter de naam. dat lijkt vanzelfsprekend. de recente aandacht voor het werk en de persoon van hannah arendt wordt echter niet alleen daardoor gedreven: de ‘arendt-industrie’ lijkt vooral veel belang te hechten aan het innerlijke gevoelsleven van de denker, een benadering die mogelijk gevaren inhoudt. arendt was overigens zelf een begenadigd biograaf, die zo veel mogelijk probeerde haar subjecten op hun eigen termen te verstaan en hen op die manier een plaats te geven in de kronieken. dat laatste zien we vandaag weerspiegeld in pogingen om bijvoorbeeld ook vrouwelijke en niet-westerse denkers zichtbaar te maken.

Het beschreven leven: Over biografie en filosofie

Liesbeth Schoonheim

Wat willen we weten wanneer we een biografie lezen over een bekende denker? Die vraag dringt zich vooral op bij diegenen van wie niet alleen het oeuvre maar ook het leven tot de verbeelding spreekt. Hannah Arendt is het onderwerp van een biopic, documentaire, theatervoorstellingen en meerdere biografische studies, waarvan Heberleins Hannah Arendt: Over liefde en kwaad de meest recente is. Ondanks de verscheidenheid aan publicaties beperken ze zich doorgaans tot dezelfde twee episodes uit haar leven: de teleurstelling in haar intellectuele vrienden en haar vermaarde minnaar Martin Heidegger wanneer die zich enthousiast achter het oprukkende nazisme scharen, gevolgd door haar vlucht uit Duitsland, en het schandaal over haar verslag van het Eichmannproces dat haar drie decennia later van veel vrienden vervreemdde. Dat rapport ontketent een lastercampagne, waarin haar een gebrek aan ‘liefde voor het Joodse volk’ en aan compassie voor de slachtoffers van de Shoah verweten wordt. Die twee gebeurtenissen – de vlucht weg van Europa en de ophef na het Eichmannproces – zijn besproken, uitgebeeld en nog eens besproken om Arendts persoonlijkheid te tonen: standvastig op het koppige af, met een ongelofelijke capaciteit tegenslag te incasseren.

Dat we een biografie lezen om meer over de persoon achter de naam en het oeuvre te leren kennen, lijkt een trivialiteit. Maar de claim die ik hier wil maken is dat de recente Arendt-industrie gedreven is door een specifieker verlangen, namelijk naar inzicht in het innerlijke gevoelsleven van de denker. ‘Hoe doorsta je een leven dat zoveel pijn bevat als dat van Hannah?’ vraagt Heberlein zich af in haar biografie. Pijn is volgens Arendt de meest subjectieve ervaring – en precies daarin is Heberlein geïnteresseerd. Die interesse legt ze ook aan de dag voor personen die eveneens gevlucht zijn voor het nazisme. In een passage over Arendts goede vriend Walter Benjamin schrijft ze: ‘Hoe overleeft een mens die alles verloren heeft?’

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 74. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen