Deel dit artikel

michael sandel, een van de bekendste amerikaanse politiek-filosofische denkers, benadrukt in het recente the tyranny of merit de centrale rol van verdienste in ons hedendaagse sociale leven. het meritocratische ideaal, niet los te zien van de recente globalisering, spreekt veel mensen aan: het discrimineert niet op enige andere basis dan prestatie en laat iedereen toe de weg te kiezen die hem of haar het beste past. het heeft echter ook donkere kanten die te vaak onopgemerkt blijven. stefano micali is het daar niet noodzakelijk mee oneens, maar waarschuwt dat we niet alle uitwassen van de moderne samenleving in de schoenen van de meritocratie mogen schuiven. als er al sprake is van een tirannie, dan is het er eerder een van succes en exclusiviteit.

De tirannie van de verdienste of de tirannie van succes?

Stefano Micali

Binnen de hedendaagse filosofie en sociologie is er geen gebrek aan pogingen om essentiële kenmerken van onze laatkapitalistische maatschappij te identificeren. Terwijl Paul Virilio in Le Grand Accélérateur en Hartmut Rosa in Beschleunigung de nadruk hebben gelegd op het verschijnsel van de versnelling in alle sferen van de sociale interactie, hebben andere auteurs, zoals David Lyon in Surveillance after Snowden, de centrale rol van bewaking onderstreept. In dit onderzoeksgebied analyseert Shoshana Zuboffs recente boek The Age of Surveillance de complexe en verontrustende dynamieken van de bewaking gericht op het voorspellen van consumentengedrag binnen het kapitalisme. Een andere reeks studies heeft zich toegespitst op de prestatiecultus en op het ‘managementparadigma’ van permanente innovatie, zoals Das unternehmerische Selbst van Ulrich Bröckling.

Michael Sandel biedt nog een sleutel om ons hedendaagse sociale leven te interpreteren: hij benadrukt de centrale rol van verdienste in zijn recente werk The Tyranny of Merit. Sandel is een van de bekendste Amerikaanse politiek-filosofische denkers. Als criticus van het liberalisme verdedigt hij een opmerkelijke (en ongewone) versie van het communitarisme, die hij heeft ontwikkeld in zijn invloedrijke boeken (zoals Liberalism and the Limits of Justice of What Money Can’t Buy: The Moral Limits of Markets). Sinds 1981 doceert hij aan Harvard University. Zijn cursus ‘Justice’ was een internationaal mediasucces: die werd online beschikbaar gesteld en wereldwijd door tientallen miljoenen mensen bekeken.

In de eerste plaats wil ik de fundamentele stellingen van The Tyranny of Merit kort samenvatten. Daarna zal ik enkele kritische kanttekeningen bij Sandels betoog plaatsen. Daarbij moet ook vermeld worden dat Sandels onderzoek, hoewel het draait om een algemeen kenmerk van het hedendaagse westerse kapitalistische leven, in feite vooral gericht is op de Amerikaanse sociale realiteit. Het kan dus slechts in beperkte mate worden toegepast op andere sociale en politieke contexten, zoals de Europese.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 78. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen