Deel dit artikel

de term ‘woke’ kan alles en niets tegelijk zijn, afhankelijk van het perspectief. voor socioloog walter weyns is woke een nieuwe mentaliteit of culturele stroming die richting geeft aan sociale bewegingen. de pijlers eronder zijn concepten als wit privilege – de idee dat een lichte huidskleur systematisch voordelen oplevert – maar ook intersectionaliteit en de microagressies van alledaagse, door buitenstaanders zelden ernstig genomen discriminatie. het ‘woke geloof’ is grotendeels uit noord-amerika komen overwaaien, maar dat betekent niet dat amerikaanse conflicten onvertaald naar vlaanderen werden geïmporteerd. het heeft een eigen, boeiende politieke dynamiek op gang gebracht bij de jongste generatie links-progressieve, veelal hoogopgeleide activisten in vlaanderen.

Een beweging is geen filosofenclub: wat is ‘woke’?

Maarten Loopmans

Woke is een rechts hondenfluitje’, wist een vriendin me onlangs te vertellen. Het wordt inderdaad vaak als codewoord gebruikt om linkse activisten in een slecht daglicht te plaatsen. Die laatsten noemen zich dan ook niet graag woke, en bestempelen het als een paranoïde fata morgana van rechts. Rechtse scheldknapen zelf weigeren het begrip ‘woke’ een duidelijke invulling te geven. Lekker makkelijk, zo kan je het mikken naar alles wat beweegt. Een actie tegen racisme? Woke. Een queer filmfestival? Woke. Klimaatmarsen? Woke. Voor rechts is woke een term die vooral duidt op een teveel, een overdrijven. En ja, alles wat niet rechts is, wordt al snel overdreven gevonden. Maar als woke zo’n empty signifier blijft, wordt het erg moeilijk om er een discussie over te voeren. Woke kan dan alles en niets tegelijk zijn, afhankelijk van het perspectief.

In Wie wat woke? vermijdt Walter Weyns dat retorische trucje en legt hij helder uit wat woke voor hem betekent. Daarmee nodigt hij uit tot een meer open debat. Zijn besmuikt humoristische schrijfstijl maakt zijn vriendschappelijk-kritische bespreking van woke ideeën tot een verrassend leesbaar overzichtswerk. Weyns ziet woke als een nieuwe mentaliteit of culturele stroming, die richting geeft aan sociale bewegingen, al gaat hij vooral in op het culturele, en minder op de bewegingen. In het eerste deel van zijn werk (getiteld ‘het woke geloof’) behandelt hij uitgebreid de ideeën die de kern uitmaken van deze nieuwe mentaliteit. De drie belangrijkste haal ik hieronder aan.

De eerste pijler van het ‘woke geloof’ wordt beschreven door de term wit privilege: de idee dat er systematisch voorrechten ontleend worden aan een lichte huidskleur. Weyns noemt wit privilege poëtisch ‘een prismatisch concept’: zoals een prisma wit licht omzet in een waaier van kleuren, stelt wit privilege witte mensen als onderdrukkers tegenover een bonte coalitie van mensen van kleur. Deze maatschappijvisie geeft een nieuw elan aan de dekolonisatiestrijd. De koloniale rijken mogen dan wel uiteengevallen zijn, hun raciale ideologie en machtsstructuren komen nog steeds tot uiting in witte privileges. Voor een volledige dekolonisatie moeten ook die worden bekampt, liefst door alle onderdrukte groepen samen.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 78. De volledige tekst verschijnt later online.

Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen