Deel dit artikel

de natuur zit vol anticiperende processen. micro-organismen, bomen en mensen verwerken uiteraard gebeurtenissen en prikkels van buitenaf en leren op die input te reageren, maar ze kunnen ook vrij nauwkeurig voorspellen hoe groot de kans is dat een gebeurtenis zich nog een keer voordoet. ook foute voorspellingen maken ons trouwens uiteindelijk wijzer.

De opkomst van het orakelend brein

Sander Van de Cruys

Wist je dat wijngisten in hun vat de volgende stap van het wijnmaakproces al kunnen voorspellen? Elke stap in het proces van simpele druif naar gebotteld edel vocht komt met een aantal specifieke stresserende omstandigheden voor een gistcel. Onderzoek wees uit dat, als je zo’n cel blootstelt aan een milde stress van het type dat gewoonlijk in de eerdere fasen van het wijnproces voorkomt (bv. warmte of ethanolshocks), dit reeds een anticiperende reactie teweegbrengt waardoor de cel beter bestand wordt tegen alle stressoren die pas later in het proces zullen optreden (bv. oxidatieve stress). Geen klein bier voor zo’n simpel, eencellig organisme. Terwijl wij ons wijnmaakproces optimaliseren, passen die levende wezentjes zich ook aan aan onze tradities. Een mooi voorbeeld van culturele en biologische co-evolutie.

Natuurlijk is het niet de individuele gistcel die hier door trial and error de juiste voorspelling geleerd heeft. In een hele populatie van gistcellen is het gewoon zo dat die gistcellen met een moleculaire, regulerende keten die zo’n vooruitziende aanpassing realiseren beter overleven en zich dus meer voortplanten. In plaats van puur op de onmiddellijke bedreiging voor hun overleving te reageren, ontwikkelden deze micro-organismen het vermogen om te reageren op de betekenis van een bepaalde verstoring in de context van hun ‘natuurlijke’ habitat (het wijnmaakproces). Zo heeft een gistcel een erg rudimentair maar efficiënt model van haar werkelijkheid, door evolutie afgestemd op de dynamische structuur van haar niche. Gistcellen zijn daarin zeker niet alleen; de biologische wereld zit vol van zulke anticiperende processen. Zelfs een boom laat zijn bladeren vallen als de dagen korten omdat dit een goede voorspeller is van aanstaand koud weer. Zonder toverij en met de woorden van cyberneticus Heinz von Foerster kunnen we stellen dat in de biologie de oorzaak vaak in de toekomst ligt.

Het vervolg van dit artikel lees je in de papieren versie van Karakter 69. De volledige tekst verschijnt later online.
Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen